*Δρ. Δέσποινα Πρίνια
Ενεργοποιείται τυπικά από σήμερα, 3 Απριλίου, η Συμφωνία για το Μεταναστευτικό και οι επαναπροωθήσεις στην Τουρκία, που υπογράφηκαν το Μάρτιο στις Βρυξέλλες. Τα θέματα που προέκυψαν μετά την τρομοκρατική επίθεση στις Βρυξέλλες προφανή, κινδυνεύοντας να τινάξουν τη συμφωνία στον αέρα και καθιστώντας την ανενεργή, μερικές κιόλας μέρες μετά την υπογραφή της. Όμως πίσω και πέρα από τα προφανή, η συμφωνία καθώς και το νομοσχέδιο που ψηφίστηκε για το προσφυγικό μόλις πριν μια εβδομάδα από το Ελληνικό Κοινοβούλιο, πλέουν σε πελάγη νομικών γκρίζων ζωνών, τόσο του Διεθνούς όσο και του Κοινοτικού Δικαίου.
Οι αδύναμοι κρίκοι-Οι γκρίζες ζώνες Συμφωνίας & Νομοσχεδίου
1. Το νομιμοποιητικό χαρτί και στη βάση της Συμφωνίας αλλά και του νομοσχεδίου που ψηφίστηκε με τη διαδικασία του κατεπείγοντος από το ελληνικό Κοινοβούλιο, βρίσκεται καταρχήν ο χαρακτηρισμός της Τουρκίας ως «ασφαλούς χώρας», τόσο από την Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά κυρίως από την Ελλάδα, δοκιμάζοντας και αμφισβητώντας συγκεκριμένες νομικές και πολιτικές αποφάσεις της Ε.Ε., αφού η Τουρκία δεν έχει π.χ. αποδεχτεί πλήρως τη δέσμευσή της από τη Συνθήκη της Γενεύης 91951),ενώ δέχεται συνεχείς καταγγελίες τόσο από τον Ο.Η.Ε. όσο και Ευρωπαϊκούς φορείς, τόσο στη βάση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων όσο και της ελευθερίας του τύπου
2. Την 11η Απριλίου λήγει επισήμως η εποπτεία του ΝΑΤΟ στο Αιγαίο, του οποίου ο ρόλος υπήρξε ούτως ή άλλως συμβολικός για την ανάσχεση των ροών από την Τουρκία. Με δεδομένο ότι το ΝΑΤΟ δεν πλέει πέραν της Ικαρίας, επιχειρησιακός περιορισμός που τίθεται από τους ελιγμούς της Τουρκίας προκειμένου να μην συμπεριληφθούν τα Δωδεκάνησα, που η Άγκυρα θεωρεί αποστρατικοποιημένη ζώνη, υπάρχει σοβαρή πιθανότητα εξέλιξης «waterbed effect», ακόμα κι αν η Ελλάδα ανανεώσει μετά τις 11 Απριλίου τη διπλωματική άδεια (blanket diplomatic clearance) προς το ΝΑΤΟ. Αποτέλεσμα: να υποχωρήσουν οι μεταναστευτικές ροές απί Χίο και Λέσβο και να αυξηθούν ραγδαία σε Δωδεκάνησα και Καστελόριζο.
3. Οι πιο γκρίζες ζώνες όμως, που απειλούν ίσως περισσότερο από οτιδήποτε την εφαρμογή της συμφωνίας, βρίσκονται στο εσωτερικό πολιτικό παρασκήνιο της Τουρκίας και τους διεθνείς συσχετισμούς στις σχέσεις της με ΗΠΑ και Ρωσία, που φαίνεται ότι -προκειμένου για το Κουρδικό ζήτημα και τους άτυπους «εσωτερικούς μετανάστες» της Τουρκίας- «οι μεγάλες δυνάμεις» υιοθετούν πλέον κοινή στάση υπό το βάρος της λήξης των εχθροπραξιών στη Συρία. Μια εξέλιξη που φέρνει την Τουρκία σε μεγαλύτερη ακόμα διεθνή απομόνωση και σίγουρα δεν την καθιστά ισότιμο συνομιλητή και που, σε συνδυασμό με τις ανάγκες αυξημένης ασφάλειας, που προκύπτουν από την τρομοκρατική επίθεση των Βρυξελλών, η κατάργηση της βίζας για τους Τούρκους πολίτες στη ζώνη Σένγκεν είναι εξαιρετικά αμφίβολο ότι θα υλοποιηθεί τον Ιούνιο, όπως προβλέπεται από τη Συμφωνία.
Με την ελληνική κοινωνία και τους νησιωτικούς πληθυσμούς σε κατάσταση ασφυξίας, τους μετανάστες που βρίσκονται ήδη στην Ελλάδα στα όρια της εξέγερσης, αλλά και τις διαδικασίες της υπηρεσίας ασύλου σε άτυπη ανάκληση, υπό το φοβικό πρίσμα μαζικής επαναπροώθησης και μη εξατομικευμένης εξέτασης των αιτημάτων, θέση που φαίνεται να υιοθετεί σημαντική μερίδα της κυβερνήσης, το σχέδιο επαναπροώθησης των 20000 που προβλεπόταν να έχει ολοκληρωθεί μέχρι το Μάιο φαντάζει εγχείρημα εξαιρετικά αμφίβολο.
Αν οι σύνθετες συνθήκες των παραπάνω συνδυαστούν με το έμμεσο μήνυμα Ερντογκάν προς Ε.Ε. ότι πρώτα θα ολοκληρώσει την καθεστωτική εσωτερική «μεταρρύθμιση» και μετά θα προχωρήσει στη συνολική υλοποίηση της συμφωνίας, αντιλαμβάνεται κανείς ότι η διαχείριση του προσφυγικού-μεταναστευτικού φαντάζει στη φάση αυτή κρισιμότερη και πιο αβέβαιη από ποτέ.
**Δρ. Δέσποινα Πρίνια
Πολιτικός αναλυτής-Λέκτορας Παν/ιου Στρασβούργου-CityU